Onverwachte wending

Dat verwacht je nou niet, om tijdens de rally van de sociaal-democratische partijen in gesprek te raken met iemand die bijzonder veel interesse in de Nederlandse politiek vertoont. Mijn eerste verrassing verdween echter snel om plaats te maken voor een zeer ongemakkelijk gevoel. Deze Albanese ex-moslim bleek namelijk Macedoniës grootste Geert Wilders fan. En hij ging er voor het gemak maar van uit dat alle Nederlanders volledig achter deze hoogblonde nationale held staan. Na een korte maar krachtige discussie waren we denk ik allebei zwaar teleurgesteld...

Verkiezingskoorts (2)

Gisteren was het de beurt aan de grootste partij om het centrale plein van Kumanovo in beslag te nemen. En ze maakten er werkelijk een spectaculair gebeuren van. Bekende zangers, vuurwerk en vlaggen alom. Maar de mooiste campagnestunt vond ik wel deze auto:
En natuurlijk heb ik mijn uiterste best gedaan om de populaire minister-president op de foto te krijgen. Zodra hij het podium opkwam staken alle per bus aangevoerde supporters hun toortsen aan, ging de muziek een standje harder en gingen alle vlaggen waardoor je daarvoor niets van het podium kon zien als bij toverslag naar beneden zodat heel Kumanovo hem kon aanschouwen. Nikolaj Gruevski:

Verkiezingskoorts

De verkiezingsstrijd is in Macedonië is zijn hoogtepunt aan het naderen. Ieder televisieprogramma wordt onderbroken voor minstens een kwartier aan politieke rallies, gladde partijspotjes en oproepen om vooral te gaan stemmen. Interessant genoeg gebruiken de grootste partijen Italianen in hun campagne die in gepassioneerd Italiaans de roem van de Macedonische natie en de geweldige samenwerking met Berlusconi loven.
Om een beetje een beeld te geven van de verkiezingsmanie, hier wat plaatjes;

De verkiezingsstrijd is ook een posterstrijd; deze muur was vorige week nog bedekt met posters van de oppositiepartij, maar nu prijkt er meters lang het hoofd van de huidige minister-president.

Nieuwbouw in de Albanese wijk in Skopje is volledig behangen met Albanese vlaggen en posters van de grootste Albanese partij.

Gisteren was de eerste grote politieke rally in Kumanovo, van DPA, de Albanese partij die nu in de coalitie zit (maar niet de grootste Albanese partij is). Bussen vol enthousiaste supporters reden eerst wat rondjes door de stad, om daarna een paar uur bezit te nemen van het centrale plein. 'Jungjatjeta!', de verkiezingsslogan van DPA, is trouwens Albanees voor 'Hallo!'.

De voorbereidingen voor de DPA-rally; veel vlaggen (waaronder een aantal keer de Amerikaanse vlag!), spanddoeken en vooral heel harde muziek. Zelfs de grote Skopsko-poster (het biermerk uit Skopje) werd van een Albanese vlag voorzien. Waarnemers van de verkiezingen hebben kritiek geleverd op het gebruik van kinderen in de politieke campagnes.

Toše

Een volledig verslag over Macedonië kan niet zonder Toše te noemen. Toše is alomtegenwoordig; op de televisie, in cafés en winkels, als poster in de fotowinkel en als geluksbrenger in de bus. Toše Proeski was 26 toen hij afgelopen oktober om het leven kwam bij een auto-ongeluk, op het hoogtepunt van zijn zangcarrière. Het hele land was in rouw toen hij overleed, hij kreeg een officiële staatsbegrafenis en zijn woonplaats Kruševo is een soort bedevaartsoord geworden voor zijn vele fans. Naast dat hij enorm succes had met zijn nummers, waaronder nieuwe interpretaties van klassieke Macedonische liederen, was hij zeer populair doordat hij zich inzette voor goede doelen zoals Unicef en USaid.

Kortom, tijdens zijn leven is hij al zo ongeveer zalig verklaard, maar nu hij dood is, lijkt heiligverklaring niet meer ver weg. De eerste wonderen zijn dan ook al geschied. Een boer die op traditionele wijze paaseieren schilderde, kreeg spontaan een afdruk van het hoofd van Toše te zien. Ook schijnt er een foto te circuleren waarop het gezicht van Toše in een wolkformatie te ontcijferen is.

Uiteraard wordt ook van mij verwacht dat ik enthousiast meeneurie bij het zoveelste Toše nummer, serieus blijf kijken als de volgende wonderbaarlijke Toše-verschijning plaatsvind en vooral meezwijmel bij iedere foto die ik onder mijn neus krijg. Ik laat het oordeel over deze nationale held dan ook geheel aan jullie over.

Briesje

In de reisgids stond iets over de grote angst van Macedoniërs voor tocht als brenger van alle mogelijke ziekten, maar tot nu toe leek mij dit een wat overtrokken observatie. Nu het echt warm begint te worden, blijkt deze angst echter bijzonder levend. In de snikhete bus blijven alle schuifraampjes potdicht, maar dit dacht ik nog te kunnen verklaren doordat bussen hier doorgaans niet in optimale staat verkeren. Totdat ik vandaag in een heuse strijd verwikkeld raakte met mijn taxichauffeur naar Skopje. Aangezien de busprijzen gestegen zijn, is het nu even duur om een illegale taxi naar de hoofdstad te nemen en die luxe laat ik mij niet ontzeggen natuurlijk. In Skopje houden ze van grote kruispunten en stoplichten, dus stond de auto vaak stil, in de brandende zon. Dat werd mij toch echt te heet, dus deed ik het elektrisch bedienbare raam open. Zodra de taxi weer reed, gebruikte de chauffeur echter zijn knopjes om het raam weer potdicht te doen. Voor het zoveelste stoplicht was ik volledig vastgezogen aan mijn stoel van het zweten en deed ik wederom het raam open. En jawel, zodra we ook maar iets bewogen deed mijn grote vriend het raam snel dicht. Dit tafereel herhaalde zich tot vijf keer toe.

Toen ik op de terugweg een chauffeur had die zijn eigen raam wijd open had staan, kon ik mijn geluk dan ook niet op. Totdat de mevrouw naast mij hem gedecideerd vroeg of hij wel onmiddellijk dat raam dicht wilde doen zeg, ze zou nog eens kou vatten.

Spanningen

Twee dagen geleden was de officiële aftrap van de campagne voor de vervroegde verkiezingen in Macedonië. Op initiatief van de grootste Albanese partij zijn die ruim twee jaar eerder uitgeschreven vanwege de mislukte toelatingspoging tot de NAVO. Als paddestoelen vliegen er opeens overal kleine partijkantoortjes uit de grond. Lidmaatschap van een politieke partij is een belangrijke voorwaarde om aan een goede baan te komen, dus veel pas afgestudeerden brengen hun tijd door in deze kleine hokjes, al koffiedrinkend en flyers aanprijzend.

Helaas zijn er nu al incidenten geweest die de spanningen flink hebben doen stijgen, waaronder een aanslag op de leider van de grootste Albanese oppositiepartij. Het vermoeden is dat deze aanslag is gepleegd door een rivaliserende Albanese partij.

Vreemd genoeg was een van de eerste reacties van de burgemeester van Tetovo, waar de gewelddadige incidenten plaatsvonden, om de scholen te sluiten. Het schooljaar duurt hier al bijzonder kort met een zomervakantie van ruim drie maanden, maar het lijkt alsof de autoriteiten problemen op denken te lossen door leerlingen nog minder naar school te laten gaan. Toen er na de onafhankelijkheid van Kosovo in Struga een grote vechtpartij tussen jonge Albanezen en Macedoniers was, zijn de scholen ruim een maand (!) gesloten gebleven terwijl de gemeente en het ministerie van onderwijs een oplossing voor de onderlinge spanningen zochten. Uiteindelijk kwamen ze met het briljante plan om de scholen ook daar op etnische lijnen te scheiden. Soms is Macedonie best frustrerend...

Reggea Man!

Kumanovo is niet echt het stralend middelpunt van Macedonië. Hoewel ik het hier prima naar mijn zin heb, is het soms jammer dat ik alle hippe concerten en feestjes in Skopje misloop, aangezien de laatste afreismogelijkheid terug naar Kumanovo om acht uur 's avonds is. Zelfs de illegale taxi's die een grote omweg maken om maar niet de tolweg te hoeven nemen, houden het om deze tijd voor gezien. In Kumanovo is er natuurlijk genoeg vermaak met Turbofolk karaoke en Engelse coverbandjes, maar soms wil een mens iets anders.

Vandaar dat ik afgelopen zondag afreisde naar Skopje voor het Bob Marley Tribute Festival, dat de hele dag duurde. Met de zon op mijn hoofd was het goed toeven tussen de voor de afwisseling niet allemaal zwaar opgemaakte en gestylede mensen en natuurlijk de vrolijke reggeabeats. Een dikke wietlucht was erg toepasselijk geweest voor het creëren van een echte rastasfeer, maar in plaats daarvan laafde men zich aan halve liter blikken Skopsko, het lokale bier. En omdat ik was aangeschoven bij een groep internationale vrijwilligers die ook in Kumanovo wonen, hoefde ik me geen zorgen te maken of ik de laatste bus wel zou halen. Een taxi in de late uurtjes is als je met zijn vieren bent opeens heel betaalbaar.

Loesje in Macedonië

Loesje is druk bezig om de wereld te veroveren en daar hoort natuurlijk ook Macedonië bij. Zaterdag heb ik met vier enthousiastelingen de electriciteitskastjes en prullenbakken in Skopje van Loesje-posters en door Jasna ontworpen stickers voorzien. Mijn plakervaringen in Groningen werden doorgaans gekenmerkt door in het donker en de kou zo snel mogelijk alle posters te plakken zonder dat de politie verhaal kwam halen. Hier niets van dat alles. Midden op de dag, met de stralende zon op ons hoofd, gingen we op ons gemak alle mooie plakplekken te lijf, soms zelfs gadegeslagen door passerende politieagenten. Alleen toen we een poster in de buurt van een regeringsgebouw wilden plakken, verzocht een agent ons vriendelijk om de muur een paar meter verderop te lijf te gaan. Behalve de leuke plakervaring, kreeg ik zo ook een hele andere kant van Skopje te zien. En om de dag helemaal een mooi randje te geven, vierden we deze eerste Loesje actie in Skopje in de Irish Pub met een heerlijk Kwakbiertje. Nu maar hopen dat mijn blaren snel verdwijnen.

Paasbest

‘Er op je paasbest uitzien’, wordt hier erg letterlijk genomen. Op de avond voor Pasen liep heel Macedonisch Kumanovo volledig opgetut door de straten om het paasfeest in te luiden. De dresscode varieerde, maar de minirok, strakke truitjes en overdaad aan make-up voor de vrouwen en grote hoeveelheden gel en aftershave voor de mannen domineerden de straten rond de twee belangrijkste kerken in het centrum. Sinds vrijdagavond werden de gezangen van de priesters al integraal uitgezonden via luidsprekers, maar rond half twaalf werd het volume nog hoger gezet. De kaarsenverkopers deden goede zaken, want de gewoonte is om met kaars in de hand de priester die plechtig een icoon draagt te volgen en rondjes om de kerk te lopen. En dan het liefst drie of meer rondjes natuurlijk!

Valentina en ik lieten de rondjes om de kerk echter voor wat ze waren en gingen naar haar huis om met een kersenrakija in de hand samen met haar moeder, broers en aanhang tot diep in de nacht de clips op tv te becommentariëren*. Rakija is een doorgaans zelfgebrouwde jeneverachtige drank, dus bijzonder vrolijk tolde ik een paar uur later richting mijn paasbeste bed. Om om tien uur ’s ochtends alweer een rakija voorgeschoteld te krijgen bij de familie waar ik was uitgenodigd voor het paasontbijt. Dat die Macedoniërs überhaupt nog een lever hebben mag een klein wonder heten. Gelukkig bestond het ontbijt uit enorme hoeveelheden gehaktbrood, gebraden kippen, brokken kaas, ham en versgebakken brood, dus onder het drinken kon ik een fatsoenlijke bodem creëren. De 8-jarige zoon des huizes was intussen niet meer te houden omdat hij met een mandje langs alle deuren in de buurt mocht om eieren, geld en snoepgoed te vragen. Maar de meest bijzondere paastraditie die me werd uitgelegd was wel dat je jezelf op paasochtend onder de douche in dient te smeren met rood geverfde eieren en een kruid uit de bergen, om de rest van het jaar verzekerd te zijn van gezond lijf en leden.

En dan vonden ze het maar een rare gewoonte dat wij paaseieren verstoppen …

* De televisie staat hier echt altijd aan, of wordt juist speciaal voor het bezoek aangezet. Ook toen wij gasten hadden, werd ons vriendelijk verzocht of de televisie aan mocht.

Integratieproblemen

Je merkt toch dat je erg Nederlands bent als je overburen, die je één keer eerder even in de lift hebt gesproken, je beschuldigend vragen waarom je nou nog stééds niet bent komen koffie drinken.

Een kleine beeldimpressie - deel 2

Na een weekje vakantie in Albanië en uiteraard ook nieuwe avonturen in Kumanovo, weer een paar foto's;

Niels toonde zijn moed door zich te laten scheren door de oudste, en kromste, kapper van Kumanovo. Deze partizaan die nog met Tito gestreden heeft, is maar liefst 83 en drukte zijn gezicht zowat in het scheerschuim om te zien wat hij deed, maar Niels zijn wangetjes waren daarna lekker glad, én roken heerlijk naar de aftershave die ongetwijfeld ook uit het Tito tijdperk stamde.

Deze keer vonden we, met hulp van een bevriende familie, dan tóch Romeinse resten. Het staat nog in geen enkele reisgids gemeld, maar onder het gras en mos waren duidelijk de resten van een Romeins fort te zien. Over een paar jaar ongetwijfeld tot nieuwste toeristentrekpleister omgebouwd, maar nu waren wij de enigen die er rondliepen.

Zonsondergang in Dürres, Albanië.

Hoxha, dictator van Albanië tot zijn dood in 1985, was nogal paranoia. In de laatste jaren van zijn dictatuur liet hij zo'n 750.000 bunkertjes bouwen, die je werkelijk overal tegenkomt. Soms ook creatief ondersteboven gebruikt als plantenbak, of gewoon om je was op te drogen te leggen.

Kruja; bergstadje met enorm Skanderbeg-museum en vooral een heel erg mooi uitzicht over de vallei, tot aan de Adriatische Zee.

Je kan veel zeggen over Albanië, waar veel er wat minder goed onderhouden uitziet, maar bijna alle huizen zitten prima in de verf. En daarbij zijn ze zeker niet bang voor een lekker fel kleurtje...

Feestdagen

Vanochtend werd ik wakker van zwaar versterkt mannengezang. En deze keer kwam het overduidelijk niet van een moskee, maar uit de richting van de orthodoxe kerk achter mijn flatgebouw. Orthodox Pasen is een paar weken later dan in Nederland, dus hier is het vandaag Goede Vrijdag. Als ik mensen vraag hoe ze Pasen vieren, krijg ik nogal verschillende reacties. Sommigen hebben de afgelopen veertig dagen gevast (geen vlees, vis, olie en eieren) en gaan het hele weekend naar de kerk om op zondag hun vasten te breken. Ook schijnt er op vrijdag iets te gebeuren met onder tafels doorkruipen in de kerk en natuurlijk worden er eieren beschilderd. Ik sprak iemand die op bedevaart gaat naar een stadje in de bergen, maar mijn collega's lijken toch vooral uit te kijken naar een weekend vol eten, alcohol en vrienden en familie.

Hoewel ik nog niet echt in de paasstemming ben, kon ik in de supermarkt de verleiding van dit guitig lachende haasje niet weerstaan. Vrolijk Pasen!

Training en vakantie

De komende dagen zijn Niels en ik onder andere hier:

En ook hier ja:

Maar op dit weblog blijft het dus even stil.

What's in a name?

Vanochtend werd me geen goedemorgen gewenst op kantoor. Het eerste dat ik hoorde was: "we have a veto". Gisteren is de NAVO-top over de toetreding van onder andere Macedonie begonnen. Griekenland, dat een provincie heeft die Macedonie heet, weigert om het land toe te laten tot de NAVO als ze vasthouden aan de naam Republiek van Macedonie. De komende dagen zal blijken of er toch een compromis mogelijk is. Het gerucht gaat dat Macedonie kan leven met de naam 'Republiek van Macedonie (Skopje)', maar Griekenland heeft weer de voorkeur voor 'Republiek van Nieuw-Macedonie'.

De naamkwestie en toetreding tot de NAVO leven hier enorm. Gisteravond stonden alle televisiezenders in het teken van de laatste ontwikkelingen en er heerst een diepe verontwaardiging over wat de Grieken het land aandoen. Juist daarom is het best spannend hoe dit af gaat lopen, want een afwijzing van de NAVO leidt waarschijnlijk tot een groter nationalisme, wat weer grote gevolgen zal hebben tijdens de aankomende verkiezingen. En dat vanwege zo'n onzinnige kwestie.

Een kleine beeldimpressie - deel I

Het is de hoogste tijd voor een wat uitgebreidere fotografische impressie van Kumanovo en omgeving. Een kleine waarschuwing vooraf: Kumanovo is niet echt mooi te noemen. Sommigen zouden dit stadje zelfs onomwonden als... uhm... lelijk bestempelen. Om toch het mooie te laten overwinnen zijn de foto's geordend van 'wellicht iets minder esthetisch verantwoord' naar 'Macedonie is zo fotogeniek als maar zijn kan'.

Mijn 'achtertuin'

Kapotte en uitgeleefde gebouwen blijven hier vaak gewoon staan, slopen is tenslotte duurder dan iets nieuws bouwen.

Creatief met auto's...

De versiering van een voormalige club.

De hoofdstraat van Kumanovo, met linksachter en rechtsvoor zelfs twee monumentale gebouwen uit +/-1900 (zo vanuit de verte zie je niet dat de verf enorm afgebladderd is en de kozijnen op instorten staan).


Het oude gedeelte van Skopje; klinkerstraatjes, gezellige terrasjes en uitzicht op het oude fort.

Onze tweede toeristische expeditie was iets succesvoller, want Kokino, het observatorium van 2000 voor christus werd na een wilde autorit door de bergen zowaar bereikt en uitgebreid bezichtigd. Enneh... waar is wally?

Uitzicht vanaf mijn appartement op de besneeuwde bergen in de verte.

Onverwachte genoegens

Na een dag werken en de halve stad afstruinen om boodschappen te verzamelen (van supermarkt naar slager naar groenteboer, naar andere groenteboer om te kijken of die nog iets nieuws in het assortiment heeft, terug naar de supermarkt om toch maar champignons in blik te kopen omdat er nergens echte te vinden zijn, het kost wat tijd) is het erg lekker op de bank neer te zakken en gedachteloos tv te kijken. Godzijdank doet Macedonië gewoon aan Engelstalige programma’s ondertitelen, dus ik kan mijn hart ophalen aan regelmatige porties CSI, House en de incidentele speelfilm. Maar met in totaal zo’n zes Macedonische en Albanese zenders is er meestal weinig keus aan Engelstalige én leuke televisie. Hartstikke leuk hoor die zwoele Balkanclips met schaarsgeklede dames, maar na een paar minuten heb ik het daar toch echt mee gehad. De vele Italiaanse en Spaanse soaps kunnen mij ook niet echt bekoren en de ‘Top Show’ met een wel heel erg overdreven hoogblonde homo-presentator zap ik zo snel mogelijk weg.

De betreffende presentator... en ja het is een man.

Toch heb ik de afgelopen weken twee onverwachte lokale televisiegenoegens ontdekt. Ten eerste is daar de sport. Ik ben zowaar verslaafd geraakt aan het kijken naar… handbal. Macedonië is een fanatieke handbalnatie (net als de meeste landen op de Balkan) en de afgelopen week werden we getrakteerd op de regionale kampioenschappen. Macedonië-Turkije was nog een saaie wedstrijd om te kijken want de Turken werden werkelijk helemaal ingemaakt. Maar toen Macedonië aantrad tegen Servië en in de finale tegen Bosnië & Herzegovina zat ik nagelbijtend volledig aan de buis gekluisterd. Wat een superspannende sport!

Ten tweede zijn daar de kookprogramma’s. Met een mengeling van verwondering, walging, maar vooral onverholen genoegen kijk ik naar een kok wiens hoofd nooit in beeld komt, die de meest wonderlijke gerechten in elkaar flanst. Bij iedere nieuwe stap in het kookproces wil ik persoonlijk naar de studio toe rijden om te zorgen dat ze deze misdaad tegen goed voedsel stopzetten. Onlangs zag ik de hoofdloze kok een biefstukje vullen met gehakt om deze nog ongebakken in tomatensaus te laten pruttelen. Ook houdt hij ervan vlees rauw in te pakken in aluminiumfolie om in een met water gevulde schaal in de oven te zetten en dan was er nog het bijzondere recept voor koekjesdeeg met tomatenpuree erdoor. Dan heb ik het nog niet eens over de bizarre hoeveelheden zout en ‘začen’, een soort gele kruidenmix, die hij bij elke stap in het kookproces toevoegt.

Kan ik al wat mensen enthousiasmeren voor een Macedonisch etentje als ik terugkom?

Toerisme - Macedonië stijl

Met Niels in het land is er eindelijk volop gelegenheid de toerist uit te hangen. Na een heerlijk relaxed dagje in Skopje (eindelijk Engelstalige kranten en tijdschriften!), besloten we de zondag te benutten om de omgeving van Kumanovo te verkennen. De reisgids meldde dat er een paar jaar geleden een Romeins amfitheater is opgegraven bij een dorpje dertig kilometer van Kumanovo; Klečevce*. Onze taxichauffeur wist niet precies waar we het over hadden, maar belde een vriend uit het dorp die hem een routebeschrijving gaf. Door het schitterende berglandschap reden we in het zonnetje, langs kuddes schapen, stokoude boerderijtjes, wijngaarden en lieflijk kabbelende beekjes.

Een paar kilometer buiten Kumanovo verlieten we al snel de geasfalteerde weg om via een zandweggetje, een nog kleiner zandweggetje en iets wat geen weg meer genoemd kan worden op een riviertje te stuiten. Aan de overkant lachte ons een zonnig terras vol uitgebreid lunchende mensen op, maar zonder een brug in zicht wisten we niet hoe dit paradijs te bereiken. Gelukkig werd ons verteld dat we een eind verderop konden parkeren bij een spoorbrug waarover het schijnbaar gemakkelijk was naar de overkant te lopen. Helaas zag deze brug uit de jaren ’60 er uit alsof hij sinds de bouw geen onderhoudsbeurt had gehad en was er naast het spoor en de spoorbalken niets om overheen te lopen. De militair in Niels kwam direct boven en hij huppelde in no-time vrolijk naar de overkant. De taxichauffeur en ik moesten echter een spontaan opkomende hoogtevrees en bijbehorende paniekaanvallen zien te overwinnen. Met de blik op oneindig gingen we de overtocht aan, zo’n tien meter onder ons het riviertje met fijn uitstekende rotsen en doornstruiken, balancerend over de onregelmatige balken. Maar hé, alles voor de ultieme toeristische ervaring!

Uiteraard keek aan de overkant iedereen ons glazig aan bij de woorden Romeins en Amfitheater. De koffie op het terras in de zon was dan wel weer heerlijk en het restaurant wordt over een jaar of honderd vast als historisch beschouwd. Voorlopig even geen ‘off the beaten track’ toerisme meer voor mij.

* Bij deze loof ik een prijs uit aan degene die deze naam foutloos uit kan spreken. Het dient te klinken als Klétzevztsje. De winnaar kan het prijzenpakket bestaande uit een pot ajvar en een verrassingspakket met diverse ingemaakte groenten hier komen afhalen, of wachten tot 1 juni, dan kom ik het zelf langsbrengen.

Uitgaan - Macedonië stijl, het vervolg

Na een overweldigende hoeveelheid mailtjes, telefoontjes, faxen en telegrammen waarin ik gesmeekt werd om te melden hoe mijn karaoke-avontuur is afgelopen, zal ik jullie dan eindelijk niet meer in spanning laten. Graag had ik jullie leedvermaak gevoerd met een vernederend verslag van joelende menigten Macedoniërs en een solo-voorstelling bovenop de bar. Helaas, pech voor jullie en geluk voor mij, ik ben er wonderbaarlijk goed van afgekomen. Het concept van karaoke is hier iets anders dan ik me had voorgesteld. Het bleek een groot ‘Turbo Folk’ festijn, waarbij een microfoon de zaal rondgaat waarin iedereen die daar zin in heeft een liedje mee kan brullen. Turbo Folk is een verzamelnaam voor alles dat Macedonisch/Servisch/Kroatisch is en gaat over alcohol, sex, sigaretten of een combinatie hiervan. Tot mijn grote geluk was mijn buurman hierbij de meest fanatieke deelnemer. Zelfs al hád ik de moed verzameld om daadwerkelijk een lekkere Macedonische smartlap mee te zingen, dan had ik waarschijnlijk geweld moeten gebruiken om de microfoon even vast te mogen houden. En pacifistisch als ik ben, kon ik dat niet over mijn hart verkrijgen natuurlijk...

Uitgaan - Macedonië stijl

Het concert zou om elf uur beginnen, maar toen Valentina en ik binnenkwamen, was er nog geen hond te bekennen. Na een uur rondlopen door de stad (de meest favoriete uitgaansactiviteit is buiten rondslenteren en mensen kijken, lekker goedkoop) bleek de club ietsje voller. Met een Bavaria in de hand bracht ik het volgende uur door met mijn hoofd meebewegen op keiharde housebeats. Ondertussen was de kroeg afgeladen vol geraakt en toen begon dan toch eindelijk het concert. De voormalig Eurovisie Songfestivalzangeres (ja, hier ben je gewoon superhip als je daaraan hebt meegedaan) bracht enthousiast een eclectische medley van covers; U2, Madonna, Nirvana, Macedonische krakers en Amerikaanse jaren '50 nummers, werkelijk alles passeerde de revue. Zelfs de half uur durende stroomuitval tijdens het concert mocht de pret niet drukken, men zette gewoon wat hippe muziekjes uit z'n mobiele telefoon op.

Het feit dat iedereen de volgende dag weer om acht uur moest werken leek niemand iets te deren, dus ook na het concert werd er vrolijk doorgedanst en -gedronken. De volgende dag zat ik dus ietwat onuitgeslapen en met een lichte hoofdpijn op kantoor (ik was de eerste, de rest kwam pas vanaf half negen binnendruppelen). Die hoofdpijn werd spontaan erger toen Valentina me fijntjes herinnerde aan de belofte die ik met medewerking van de heer Johnnie Walker heb gedaan. Vanavond is er karaoke in dezelfde hippe club en ik schijn iets geroepen te hebben over mijn enorme talent voor karaoken in mij onbekende talen. Ontkennen mocht helaas niet baten. Vanavond moet ik er aan geloven. Iemand toevallig wat Macedonische songteksten bij de hand?

Onder de oppervlakte

Op het eerste gezicht is er voor de onschuldige buitenstaander, zoals ik mij nog steeds voel, aan Kumanovo niets bijzonders te zien. Een gezellig centrum, veel slagers, veel winkeltjes, nog meer apotheken, wat graffiti hier en daar, wat kerken en moskeeën. Maar Kumanovo is een verdeelde stad, waar onder de oppervlakte dingen spelen die ik ook na er veel over gelezen en gehoord te hebben nog steeds moeilijk te bevatten en uit te leggen vind. Toch zal ik proberen het toe te lichten, omdat het project waar ik werk hier voor veel mee bezig is. Een kleine geschiedenisles is hiervoor onmisbaar ben ik bang!

Het onafhankelijkheidsproces van Macedonië verliep relatief vreedzaam en rustig. Met een nieuwe grondwet, die niet gesteund werd door de Albanese minderheid, ging de Voormalig Joegoslavische Republiek Macedonië* in 1991 officieel van start. Vanaf het begin waren er veel spanningen tussen de etnische Macedoniërs, Albanezen en andere minderheden, omdat deze weinig culturele en politieke rechten hadden. In 2001 kwamen de jarenlange spanningen tot een grote uitbarsting, onder meer door de instroom van honderdduizenden Albanese vluchtelingen uit Kosovo. Het Albanese nationalisme leefde steeds meer op, zo werd een burgemeester van een dorp die de Albanese vlag op het gemeentehuis liet hijsen in de gevangenis gegooid. Het Albanese National Liberation Army (UCK) werd, gesteund door de Macedonische Albanezen, steeds actiever langs de grens met Kosovo, wat leidde tot botsingen met de Macedonische autoriteiten. Dit was de vonk die het kruitvat deed ontploffen; Macedoniërs en Albanezen zochten het gevecht op en kerken en moskeeën werden vernield. In absolute aantallen was de schade te overzien; enkele tientallen slachtoffers viel in vergelijking met Kosovo, Bosnie, Kroatie etc. erg mee. Maar de gevolgen waren niet minder heftig.

Ook in Kumanovo, met een grote Albanese minderheid, werd in 2001 veel gevochten. Mijn Albanese collega durfde niet meer naar school te gaan omdat ook scholieren, studenten en leraren met elkaar op de vuist gingen. Waar tot nu toe Macedoniërs en Albanezen gemengd les hadden en alleen apart taalles kregen (en dus gedwongen werden contact te hebben met elkaar), werden de scholen nu volledig opgesplitst. Op 13 augustus werden met hulp van de NAVO de Ohrid Vredesakkoorden gesloten. Hierin kregen de Albanezen een significante vergroting in vertegenwoordiging in staatsinstellingen en erkenning van hun taal en cultuur. De enorme splitsing die in 2001 ontstond, is echter nooit ongedaan gemaakt en in de loop der jaren lijkt die alleen maar groter geworden. Macedoniërs en Albanezen hebben hun eigen kranten, winkels, tv-stations, sportclubs, politieke partijen en muzikanten. Bovendien wonen ze voor het grootste deel in gescheiden wijken; het westen van de stad is voor de Macedoniërs, het oosten voor de Albanezen. Door de graffiti op de muren is het duidelijk in welke wijk je je bevindt.

Het leuke van IPK is dat dit een van de weinige plekken is waar jongeren van verschillende etniciteiten bij elkaar komen en samenwerken. Dat de dialoog tussen de groepen nog flink verbeterd kan worden, blijkt uit een incident vorige week. Een groep Macedonische scholieren wilde demonstreren over de manier waarop examens worden afgenomen. Het is vaak pas twee dagen van tevoren bekend welk examen er wordt afgenomen, dus het is erg moeilijk om je goed voor te bereiden. Ook de Albanese scholieren werden hiervoor natuurlijk uitgenodigd. Tot irritatie van de Macedoniers kwamen zij echter niet opdagen. De reden; leraren op de Albanese school hadden gezegd dat de demonstratie niet over de examens ging, maar dat het een protest was tegen de onafhankelijkheid van Kosovo. Geen enkele Albanees wilde zich toen meer vertonen bij de demonstratie. Het is dus echt geen overbodige luxe dat er projecten als IPK zijn om het grote onderlinge wantrouwen en de vele vooroordelen een beetje af te laten nemen.


* Deze bijzondere naam ligt dan weer aan het conflict met Griekenland, kom ik misschien later nog wel op terug. Er is nu een VN-afgezant aan het bemiddelen tussen de twee landen om tot een compromis te komen, zodat Macedonie lid kan worden van de NAVO... tot nu toe ziet het er weinig hoop vol uit...